Antotypia - szpinak, słońce i archiwalne zdjęcia w Teatrze Zagłębia

Wernisaż prac Heleny Basior odbędzie się w przestrzeni Niegalerii górnego foyer Teatru Zagłębia w Sosnowcu - 12 stycznia 2026 - 17:00 - Niegaleria (górne foyer Teatru Zagłębia). To wystawa, która łączy teatralne archiwalia z jednym z najstarszych fotograficznych tricków - obrazami tworzonymi przez światło i roślinne barwniki, zapraszając do oglądania rzeczy ulotnych i zielonych w kolorze szpinaku. 🌿📸

• Antotypia z archiwum teatralnego pokazuje kruche obrazy światła i pamięci
• Helena Basior pracowała z szpinakiem i słońcem - proces antotypii pokazuje cykl powstawania i znikania obrazu

Antotypia z archiwum teatralnego pokazuje kruche obrazy światła i pamięci

Autorka, Helena Basior, to uczennica V klasy Technikum nr 7 w Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Sosnowcu na kierunku technik fotografii i multimediów. Prace powstały pod opieką pedagogiczną Magdaleny Klimczak i są efektem eksperymentów z naturalnymi barwnikami oraz z czasem naświetlania. Helena pracowała etapami - od przygotowania papieru do wielokrotnego nakładania soku po długotrwałe naświetlania - co dało obrazy jednocześnie rozpoznawalne i delikatne. 😊

“Interesuję się fotografią, szczególnie jej eksperymentalnymi odmianami. Lubię testować nowe techniki i odkrywać mniej oczywiste sposoby tworzenia obrazu. Eksperymentowanie traktuję jako okazję do rozwijania własnego warsztatu oraz sprawdzania, jak różne procesy wpływają na ostateczny efekt pracy. Prace do projektu wykonywałam od końca sierpnia do października 2025 r., w kilku etapach. Najpierw przygotowałam papier – każdą kartkę wielokrotnie pokrywałam sokiem ze szpinaku, co stanowiło najprostszy i najbardziej powtarzalny element całego procesu. Najbardziej czasochłonny etap dotyczył projektowania i wykonywania wycinanek. Czas naświetlania był bardzo zróżnicowany. Na początku, przy dobrej pogodzie, jedna praca potrzebowała około 4-5 godzin. Przy ostatnich realizacjach w październiku proces rozciągał się na kilka dni, ponieważ prace mogłam wystawiać tylko wtedy, kiedy rzeczywiście pojawiało się słońce. Całość traktowałam jako ciekawe wyzwanie. Zdecydowałam się je podjąć, więc zależało mi, aby projekt wykonać rzetelnie i doprowadzić do końca. Największą satysfakcję dawał mi moment, kiedy wszystkie elementy zaczynały tworzyć spójny efekt – szczególnie, że większość prac ostatecznie wyglądała tak, jak to sobie założyłam. Najbardziej interesującym aspektem było dla mnie samo wymyślanie koncepcji i planowanie sposobu wykonania każdego z antotypów.” - Helena Basior

Grafika prac powstała na bazie fotosów ze spektakli Teatru Zagłębia, dzięki czemu stare sceniczne kadry zyskują nową, zieloną i ulotną materię. Wśród materiałów źródłowych znalazły się tytuły takie jak:

• Dwóch w matni - 10.11.1979 - Autor: nieznany
• Cena życia - 08.10.1967 - Autor: Bogdan Krasicki
• Zuzanna na bezludnej wyspie - 16.01.1982 - Autor: nieznany
• Długie życie króla Oswalda - 14.12.1963 - Autor: Bogdan Krasicki
• Człowiek z budki suflera - 19.10.1969 - Autor: Jan Hanusik
• Mistrz Piotr Pathelin - 10.05.1970 - Autor: Andrzej Voigt
• Borys Godunow - 11.11.1962 - Współtwórca: Alan Rzepka
• Balladyna - 15.02.1974 - Autor: Zdzisław Kempa
• Gwałtu, co się dzieje! - 04.10.1991 - Autor: Stanisław Gadomski
• Cena życia - 08.10.1967 - Autor: Bogdan Krasicki

Helena Basior pracowała z szpinakiem i słońcem - proces antotypii pokazuje cykl powstawania i znikania obrazu

Antotypia to technika fotograficzna korzystająca z naturalnych barwników roślinnych i energii słonecznej - bez utrwalania, więc efekt jest z natury nietrwały. Paweł Kula, który w tekście opowiada o technice, przypomina, że antotypia odwołuje się do samego źródła fotografii - światła - i że obrazy te rodzą się i powoli blakną, przypominając o przemijaniu. 🌞

“Antotypia to metoda, która najpełniej pokazuje bezpośrednie połączenie fotografii ze światłem. Niby wiemy, że słowo ‘fotografia’ oznacza ‘rysowanie światłem’, ale kiedy robimy zdjęcia, nasza uwaga często ucieka do tego, co te obrazy przedstawiają, a nie dlaczego się pojawiły. Reakcja na światło przybiera w naszym otoczeniu najróżniejsze formy: coś ciemnieje, coś się kruszy, twardnieje lub zmienia kolor. W przypadku antotypii słońce, które doprowadziło do powstania rośliny, brało udział w procesach tworzących jej różnobarwne pigmenty, ostatecznie te barwniki rozkłada i powoduje ich blaknięcie. Obraz pojawia się, ale nie jest trwały - dzięki światłu osiąga swoją pełnię i po jakimś czasie, z powodu tego samego światła, znika. Tajemnica zostaje wyjawiona.” - Paweł Kula

Opis procesu w skrócie - kartki papieru powleka się sokiem z roślin (najczęściej akwarelowy papier), suszy, nakłada warstwę z obrazu lub wycinankę, a następnie wystawia na działanie światła. Na efekt wpływa rodzaj rośliny, intensywność słońca i czas ekspozycji - od kilku godzin do kilku dni. 😊

Rośliny używane w antotypii są różnorodne - w projekcie Heleny dominował szpinak, ale w katalogach techniki wymienia się także buraka, bazylię, borówkę, cykorię, hibiskus, maliny, kurkumę, orzech włoski i wiele innych.

Harmonogram wydarzenia:

• 12 stycznia 2026 - 17:00 - Niegaleria (górne foyer Teatru Zagłębia)

Informacja o biletach i zapisach: organizator w komunikacie nie podał danych o cenach ani sposobie zapisów.
Informacja o biletach i zapisach: organizator w komunikacie nie podał danych o cenach ani sposobie zapisów.

Wystawa to propozycja dla osób ciekawych eksperymentów fotograficznych, lokalnych archiwów i tego, jak sztuka potrafi nadać nowe życie starym zdjęciom - choćby na chwilę. Warto zajrzeć do Niegalerii i zobaczyć, jak słońce z szpinakiem „rysuje” teatr na papierze. 🌱🖼️

na podstawie: Teatr Zagłębia Sosnowiec.