Sosnowiec na styku światów - konferencja, która uruchomiła trudne rozmowy

W Zagłębiowskiej Mediatece spotkały się różne spojrzenia na historię, tożsamość i kulturę regionu. Konferencja „Strefy KON/TAKTU - Strefy KON/FLIKTU” połączyła naukę, teatr i miejskie spacery, pokazując, że granica bywa nie tylko linią na mapie, lecz także miejscem intensywnego spotkania. 🌍

• „Strefy KON/TAKTU - Strefy KON/FLIKTU” połączyły teatr z badaniami
• Sosnowiec oglądany z cmentarza, hałdy i teatralnej sceny
• Finał dopisał do rozmowy historię „Nikaj”

„Strefy KON/TAKTU - Strefy KON/FLIKTU” połączyły teatr z badaniami

Wydarzenie odbyło się od 8 do 10 września 2021 roku w Zagłębiowskiej Mediatece przy ul. Kościelnej 11 w Sosnowcu. Teatr Zagłębia przygotował je wspólnie z Katedrą Performatyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetem Śląskim i Zagłębiowską Mediateką w ramach projektu „Zagłębie//Śląsk”.

Punktem wyjścia była koncepcja „stref kontaktu” - przestrzeni, w których odległe społeczności, kultury i historie spotykają się, negocjują swoją obecność, a czasem także wchodzą w konflikt. W Sosnowcu rozmawiano między innymi o relacjach Śląska i Zagłębia, teatralnych sposobach opowiadania o regionie, Ziemiach Odzyskanych, pamięci, migracji, protestach i sztuce jako narzędziu przepracowywania sporów.

Część otwarta była skierowana do słuchaczy i słuchaczek. W programie znalazły się wystąpienia badaczy i badaczek z najważniejszych polskich ośrodków akademickich, a także tematy bliskie codziennym doświadczeniom mieszkańców regionu - od lokalnych podziałów po pytania o to, kto ma prawo opowiadać historię danego miejsca.

Konferencja rozwijała się według ośmiu paneli:

• 8 września, godz. 10.00-10.30 - otwarcie wydarzenia;
• 8 września, godz. 10.30-12.30 - „Mapowanie i delimitacje”, między innymi o Górnym Śląsku, Zagłębiu Dąbrowskim, Cieszynie i granicach;
• 8 września, godz. 14.00-15.30 - „Powidoki granic”, z rozmową o śląsko-zagłębiowskich relacjach teatralnych i obrazach regionu na scenie;
• 9 września, godz. 9.00-10.30 - „Emergentne tożsamości”, poświęcone między innymi kulturze ukraińskiej, spotkaniom teatralnym i społecznościom żyjącym na skraju katastrofy;
• 9 września, godz. 11.00-12.30 - „Teatr jako medium dekolonizacji”;
• 9 września, godz. 14.00-15.30 - „Tożsamości kontaminowane”, o relacjach między ziemią, ciałem, pamięcią i praktyką artystyczną;
• 10 września, godz. 9.00-10.30 oraz 11.00-12.00 - dwie części panelu „Walka i współpraca w przestrzeni publicznej”;
• 10 września, godz. 13.00-15.00 - „Spotkania więcej niż ludzkie”, poświęcone między innymi muzeom, sztuce animacji i relacjom ludzi z nie-ludzkim światem.

Wśród zaproszonych osób znaleźli się przedstawiciele i przedstawicielki Uniwersytetu Śląskiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Adama Mickiewicza, Uniwersytetu Wrocławskiego, Uniwersytetu Łódzkiego, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika oraz Instytutu Studiów Politycznych PAN.

Sosnowiec oglądany z cmentarza, hałdy i teatralnej sceny

Konferencyjne rozmowy nie zamknęły się w sali. Program dodatkowy prowadził uczestników w miejsca, które same są żywymi archiwami regionu.

8 września, w godz. 16.30-18.30, odbył się spacer performatywny po Nekropolii Czterech Wyznań. Trasa obejmowała sosnowiecki zespół cmentarzy: rzymskokatolicki, żydowski, prawosławny i ewangelicki. Regionaliści Tomasz Grząślewicz i Paweł Ptak opowiadali o wielokulturowej społeczności dawnego Sosnowca oraz o postaciach, których historie wracały później w przedstawieniach Teatru Zagłębia. Wieczór zamknęła uroczysta kolacja o godz. 19.00 w Pałacu Dietla.

Dzień później uczestnicy ruszyli autokarem spod Teatru Zagłębia na spacer szlakiem hałd. 9 września, w godz. 16.30-19.30, odwiedzili Ajśkę w Świętochłowicach i Górę Antonia w Rudzie Śląskiej. Jessica Kufa i Agnieszka Karpiel przyglądały się hałdom nie tylko jako śladom przemysłowej przeszłości, lecz także miejscom, w których powstają nowe ekosystemy. To krajobraz jednocześnie ludzki, technologiczny i przyrodniczy - trudny, zmienny, pełen warstw. ⛰️

10 września dodatkową propozycją było oprowadzanie po wystawie „REICHEROWIE Z SOSNOWCA. Dzieje rodziny kupiecko-przemysłowej” w Sosnowieckim Centrum Sztuki - Zamku Sieleckim.

Finał dopisał do rozmowy historię „Nikaj”

Konferencja zakończyła się ważnym wydarzeniem dla Teatru Zagłębia. 10 września 2021 roku o godz. 18.00 odbyła się premiera spektaklu „Nikaj” w reżyserii Roberta Talarczyka.

Przedstawienie powstało na podstawie tekstu Zbigniewa Rokity i jego reportażu „Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku”, nominowanego do Nagrody Literackiej Nike. Spektakl opowiada o tożsamości składanej z fragmentów pogmatwanej historii regionu - dokładnie w tym miejscu, w którym spotykają się pamięć, język, rodzinne opowieści i współczesne spory.

Konferencja nie była więc akademickim spotkaniem oderwanym od miasta. Sosnowiec stał się jej materiałem, sceną i punktem odniesienia: od nekropolii i przemysłowych hałd po teatralną opowieść o tym, jak trudno jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, skąd jesteśmy. Efektem wydarzenia stała się publikacja „Na styku. Performanse naturo-kulturowe w strefach kontaktu i konfliktu” pod redakcją Ewy Bal, Doroty Fox i Ewy Wąchockiej. 📚

na podstawie: Teatr Zagłębia Sosnowiec.