Pamięć o Katyniu wraca na ekran i do słuchawek po latach milczenia

W cieniu jednej z najbardziej bolesnych kart polskiej historii znów wybrzmiewają nazwiska, miejsca i pytania, których nie udało się uciszyć przez dekady. Z okazji 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej Instytut Pamięci Narodowej przygotował w całym kraju wydarzenia, które mają przywrócić ofiarom twarze, a nie tylko miejsce w szkolnym kalendarzu. W Katowicach pamięć o tamtych wydarzeniach ma trafić zarówno na ekran, jak i do słuchawek.

• Decyzja z 5 marca 1940 roku uruchomiła machinę, która zatrzymała całe pokolenie
• Katowice odpowiadają filmem i podcastem, bo pamięć potrzebuje konkretnych obrazów

Decyzja z 5 marca 1940 roku uruchomiła machinę, która zatrzymała całe pokolenie

13 kwietnia w Polsce obchodzony jest Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, ustanowiony przez Sejm RP w 2007 roku. To data, która łączy oficjalne upamiętnienie z pamięcią o wydarzeniach sprzed ponad ośmiu dekad, kiedy los tysięcy polskich jeńców został przesądzony bez procesu i bez prawa do obrony.

5 marca 1940 roku Biuro Polityczne KC WKP(b) zdecydowało o likwidacji polskich jeńców wojennych bez przedstawiania im zarzutów, bez zakończenia śledztwa i bez aktu oskarżenia. Już 3 kwietnia rozpoczęła się likwidacja obozu w Kozielsku, a zgromadzonych tam jeńców zabito w katyńskim lesie. Przez kolejne sześć tygodni oficerów wywożono z obozów i rozstrzeliwano – żołnierzy ze Starobielska w Charkowie, a policjantów z Ostaszkowa w Kalininie. Kolejnych mordów NKWD dokonało także w Chersoniu, Charkowie, Kijowie i Mińsku.

Prawda o tych zbrodniach zaczęła przebijać się na światło dzienne dopiero 13 kwietnia 1943 roku, kiedy w Berlinie ujawniono informację o masowych grobach polskich oficerów zamordowanych przez sowieckie NKWD. Oficjalne potwierdzenie przyszło jednak dopiero po 50 latach, co tylko podkreśla skalę wieloletniego przemilczenia.

Katowice odpowiadają filmem i podcastem, bo pamięć potrzebuje konkretnych obrazów

Instytut Pamięci Narodowej nie ogranicza się do przypomnienia daty. W całej Polsce przygotował wydarzenia, które mają pomóc dotrzeć do historii także tym, którzy wolą obraz, dźwięk i opowieść niż sam fakt zapisany w podręczniku.

W Katowicach zaplanowano dwa wyraźne akcenty:

• pokaz filmu „Katyń” w Kinie Kosmos w Katowicach, 13 kwietnia 2026 roku,
• odcinek „PodCzas – Podcast IPN Katowice” zatytułowany „Zgładzona formacja. Policja Województwa Śląskiego 1922–1939”.

To ważne zwłaszcza w regionie, który zna ciężar historii zapisany nie tylko w wielkich datach, ale też w losach konkretnych formacji, rodzin i środowisk. Film Andrzeja Wajdy od lat działa jak bolesne przypomnienie o oficerach zamordowanych przez sowieckie NKWD, a podcast IPN Katowice kieruje uwagę na śląski wątek wojennej i przedwojennej pamięci. Razem tworzą opowieść, która nie pozwala sprowadzić Katynia do jednego hasła.

na podstawie: Urząd Miasta Sosnowiec.