Sosnowiec odkrywa ślady żydowskiego Zagłębia - pamięć ukryta w mieście

W centrum Sosnowca, w Modrzejowie i na Środuli wciąż można szukać śladów społeczności, która przed wojną stanowiła niemal jedną czwartą mieszkańców miasta. Projekt „Traces of Zagłębie Jews” łączy historię, teatr i miejskie spacery, by opowiedzieć o świecie przerwanym przez Zagładę.

• Historia Sosnowca wraca na ulice i scenę
• „Traces of Zagłębie Jews” pokazuje, jak opowiadać o przeszłości
• „Środula. Krajobraz Mausa” prowadzi przez miejsca, których prawie nie widać

Historia Sosnowca wraca na ulice i scenę

Przed wybuchem II wojny światowej żydowska społeczność była ważną częścią życia Sosnowca i całego Zagłębia Dąbrowskiego. Jej obecność zaznaczała się między innymi w Modrzejowie, śródmieściu oraz przy synagodze przy ulicy Dekerta.

W czasie wojny ta codzienność została brutalnie zniszczona. W 1942 roku żydowskich mieszkańców stłoczono na niewielkim obszarze Środuli, tworząc tam getto. Istniało ono krócej niż rok. W sierpniu 1943 roku zostało ostatecznie zlikwidowane, a większość jego mieszkańców zamordowano w Auschwitz-Birkenau. Część osób trafiła do obozów pracy przymusowej.

Po getcie niemal nie zostały materialne ślady. Przetrwały jednak relacje świadków i dokumenty, które pozwalają odtworzyć historię ludzi mieszkających tu przed wojną. To właśnie wokół tych świadectw zbudowano program projektu. 🕯️

„Traces of Zagłębie Jews” pokazuje, jak opowiadać o przeszłości

Za cyklem stoją Teatr Zagłębia, Fundacja Brama Cukermana oraz I Like Zagłębie. Ich pomysł nie ogranicza się do jednej wystawy czy spektaklu. Historia ma wybrzmieć w kilku formach: podczas wykładów, oprowadzań, prezentacji i teatralnych spotkań.

W programie znalazły się między innymi:

• „Nie damy się wysiedlić”,
• otwarcie wystawy „Niegaleria”,
• koncert Karol Rathaus Ensemble,
• „Centrala”,
• „Środula. Wczoraj i przedwczoraj”,
• „Tajemnice Starego Sosnowca”,
• „Ze Środuli na Kamionkę”.

Ważnym punktem cyklu są również regularne prezentacje spektaklu „Środula. Krajobraz Mausa”, poświęconego pamięci śródulskiego getta. Przedstawienie nawiązuje do „Mausa” Arta Spiegelmana i pozwala spojrzeć na lokalną historię przez osobiste doświadczenie oraz pamięć kolejnych pokoleń. 🎭

Wśród wcześniejszych wydarzeń znalazły się także „Ile Sosnowca jest w Mausie?”, „Środula. Ślady pamięci”, „Środula’43” oraz „Ocaleni”.

„Środula. Krajobraz Mausa” prowadzi przez miejsca, których prawie nie widać

Najmocniejszym elementem projektu jest zestawienie scenicznej opowieści z miejskim krajobrazem. Środula nie wygląda dziś jak miejsce, w którym rozegrała się jedna z najtragiczniejszych kart historii Sosnowca. Tym ważniejsze stają się spacery i oprowadzania, pomagające zobaczyć, co kryje się pod współczesną zabudową i codziennym rytmem dzielnicy.

Program powstał z okazji 80. rocznicy likwidacji gett w Sosnowcu i Będzinie, przypadającej na początek sierpnia 2023 roku. Jego celem było przywrócenie pamięci o różnorodnej społeczności Zagłębia - o sąsiadach, rzemieślnikach, artystach, rodzinach i mieszkańcach, których życie zostało przerwane przez wydarzenia XX wieku.

Projekt pokazuje, że lokalna historia nie musi być zamknięta w podręczniku. Czasem zaczyna się od nazwy ulicy, fragmentu relacji albo miejsca, obok którego przechodzimy każdego dnia. 📍

na podstawie: Teatr Zagłębia Sosnowiec.