Środula z dwóch czasów - teatralny spacer śladami getta w Sosnowcu

Na Środuli historia nie leży wyłącznie w archiwach. W 2023 roku Teatr Zagłębia zaprosił mieszkańców na spacer, podczas którego dawne życie dzielnicy spotkało się ze wspomnieniami dorastania w Sosnowcu lat 80. i 90. To była opowieść o miejscu oglądanym z dwóch różnych perspektyw - osobistej i historycznej.

• ŚRODULA. WCZORAJ I PRZEDWCZORAJ połączyła pamięć z codziennością
• Dwóch przewodników prowadziło przez tę samą dzielnicę
• Trasa miała konkretny rytm i prowadziła spod szkoły na Okrzei

ŚRODULA. WCZORAJ I PRZEDWCZORAJ połączyła pamięć z codziennością

Spacer powstał w ramach cyklu „Ślady Zagłębiowskich Żydów”, towarzyszącego przedstawieniu „Środula. Krajobraz Mausa” w Teatrze Zagłębia. Jego trasa prowadziła przez dzielnicę, na której terenie w latach 1942-1943 znajdowało się getto dla Żydów z Sosnowca i okolic.

Za pomysłem stali Aleksander Blitek i Tomek Grząślewicz. Blitek, aktor Teatru Zagłębia i mieszkaniec Środuli od pokoleń, znał ją z własnych doświadczeń: podwórkowych zabaw, zdartych kolan i pierwszych papierosów. Grząślewicz, regionalista i badacz dziejów getta, patrzył na tę samą przestrzeń przez dokumenty, świadectwa i historię sosnowieckich Żydów.

Ich spotkanie przy pracy nad spektaklem „Środula. Krajobraz Mausa” przerodziło się w pomysł na spacer, który nie oddzielał wielkiej historii od zwyczajnego życia. „Przedwczoraj” oznaczało tu pamięć o getcie, a „wczoraj” - opowieść o dorastaniu w dzielnicy pod koniec XX wieku. 🏙️

Dwóch przewodników prowadziło przez tę samą dzielnicę

Uczestnicy poznawali Środulę z dwóch punktów widzenia. Jeden wynikał z wieloletniego zakorzenienia w dzielnicy, drugi z pracy badawczej nad jej żydowskim dziedzictwem. Dzięki temu spacer nie był wyłącznie lekcją historii ani nostalgiczną przechadzką po dawnych podwórkach.

Był raczej próbą sprawdzenia, jak te same miejsca zmieniają znaczenie, gdy spojrzeć na nie z różnych czasów. Obok historii getta pojawiały się wspomnienia codzienności, dorastania i lokalnej pamięci. Właśnie w takim zestawieniu kryła się siła tego wydarzenia. 📚

Trasa miała konkretny rytm i prowadziła spod szkoły na Okrzei

Spacer odbył się 11 czerwca 2023 roku. Zbiórkę zaplanowano na godz. 9.50 pod budynkiem Szkoły Podstawowej nr 16 przy ul. Okrzei 56 w Sosnowcu, a rozpoczęcie wydarzenia na godz. 10.00. Trasa trwała około 2,5-3 godzin i kończyła się w miejscu startu między godz. 12.30 a 13.00.

• 9.50 - zbiórka przy SP nr 16, ul. Okrzei 56
• 10.00 - początek spaceru
• około 12.30-13.00 - zakończenie w miejscu zbiórki

Wydarzenie pokazywało, że sosnowieckie dziedzictwo można poznawać nie tylko z teatralnej widowni czy kart książki. Czasem wystarczy przejść przez własną dzielnicę uważniej, zatrzymać się przy znanym miejscu i dopuścić do głosu historie, które przez lata pozostawały obok codziennego życia. 🕰️

na podstawie: Teatr Zagłębia Sosnowiec.