Sosnowiec odkrywał zaplecze władzy - spacer śladami Centrali

W Sosnowcu historia żydowskiej społeczności wychodziła z archiwów i trafiała na ulice. Teatr Zagłębia zaprosił mieszkańców na spacer, który prowadził przez miejsca związane z administracyjnym centrum żydowskiego życia w regionie.

• Spacer „Centrala” prowadził przez mniej znaną historię miasta
• Tomek Grząślewicz łączył miejską trasę z własnymi badaniami
• Trasa zaczynała się na placu i trwała około dwóch godzin

Spacer „Centrala” prowadził przez mniej znaną historię miasta

W czasie II wojny światowej Sosnowiec był siedzibą Centrali Żydowskich Rad Starszych na Wschodnim Górnym Śląsku. To właśnie tutaj działał rozbudowany aparat władzy Mojżesza, zwanego Mońkiem, Merinem. W szczytowym okresie na liście płac Centrali znajdowało się niemal 2 tysiące osób.

Spacer „Centrala” był okazją, by przyjrzeć się tej strukturze nie tylko przez pryzmat nazwisk i dat. Uczestnicy poznawali miejsca, w których działały najważniejsze instytucje „królestwa Merina” - między innymi policja, poczta i piekarnie. Trasa prowadziła także tropem domów zajmowanych przez kluczowych urzędników sosnowieckiego Judenratu.

To historia trudna, pełna moralnych napięć i pytań o granice odpowiedzialności. Ile z działalności Centrali wynikało z przymusu, a ile przynosiło realną pomoc? Spacer nie omijał tych kontrowersji, tylko osadzał je w konkretnej przestrzeni miasta. 🏙️

Tomek Grząślewicz łączył miejską trasę z własnymi badaniami

Za prowadzenie spaceru odpowiadał Tomek Grząślewicz - regionalista i tłumacz związany z I Like Zagłębie oraz Fundacją Brama Cukermana. Jest także redaktorem naczelnym Przewodnika po żydowskim dziedzictwie Sosnowca.

Dzięki temu opowieść miała wychodzić poza szkolny schemat. Zamiast suchej listy adresów i dat pojawiał się obraz mechanizmu, który w czasie wojny obejmował administrację, usługi i codzienne życie żydowskiej społeczności. Każdy punkt na trasie był częścią większej historii Zagłębia.

Wydarzenie należało do cyklu „Ślady Zagłębiowskich Żydów”, przygotowanego w związku z przedstawieniem „Środula. Krajobraz Mausa” w Teatrze Zagłębia. 🎭

Trasa zaczynała się na placu i trwała około dwóch godzin

Spacer odbył się 14 maja 2023 roku. Zbiórkę wyznaczono na Placu Powstańców Styczniowych w Sosnowcu o godz. 9.50, a rozpoczęcie trasy zaplanowano na godz. 10.00. Całość trwała około 2 godzin i kończyła się w miejscu startu około godz. 12.00.

Uczestnicy przemieszczali się po mieście, śledząc materialne ślady instytucji i osób związanych z Centralą. To właśnie taki sposób poznawania historii pozwala zobaczyć, że przeszłość Sosnowca nie zamyka się w muzealnych gablotach - jest także zapisana w układzie ulic, budynkach i dawnych adresach. 📍

na podstawie: Teatr Zagłębia Sosnowiec.